Đại lão doanh nhân Đỗ Thế Sử là cha của ông Đỗ Minh Phú - Chủ tịch tập đoàn Doji, ông Đỗ Anh Tú - TGĐ công ty CP Diana, ông Đỗ Quốc Bình - Chủ tịch Hiệp hội Taxi Hà Nội, ông Đỗ Anh Tuấn - TGĐ Công ty FTD, bà Đỗ Xuân Mai điều hành Công ty Green Global, bà Đỗ Kim Dung là giám đốc công ty sản xuất ống nhựa cho các công ty sữa...
Đại lão doanh nhân Đỗ Thế Sử
38 tuổi, đang là Tổng biên tập báo Sơn Tây, xin nghỉ để làm kinh doanh; 62 tuổi nghỉ hưu nhưng vẫn tổ chức sản xuất hàng may mặc sang Tiệp Khắc; 73 tuổi lập Công ty May mặc Gamexco, điều hành đến nay 90 tuổi, và vẫn chưa có ý định dừng lại… Đó chỉ là đôi nét phác họa chân dung đại lão doanh nhân 90 tuổi Đỗ Thế Sử - người vừa được VCCI trao tặng Kỷ niệm chương “Vì sự phát triển doanh nghiệp”.
Một đời người
Sinh năm 1923 trong một gia đình địa chủ kháng chiến, theo cách mạng từ năm 24 tuổi, bao nhiêu thăng trầm đã trải, giờ đây nhìn lại “khối tài sản” mà cụ gây dựng: 11 người con là giáo sư, tiến sĩ, thầy thuốc nhân dân, doanh nhân; 34 cháu đều tốt nghiệp đại học (hầu hết học ở nước ngoài) mới cảm nhận được gánh nặng trên vai người cha một mình chèo chống nuôi con. PV bắt đầu cuộc trò chuyện bằng chính dấu ấn đặc biệt trong cuộc đời người doanh nhân lão thành này.
* Thưa cụ Sử, chắc phải có điều gì rất đặc biệt khiến cụ từ bỏ con đường quan chức đang mở rộng, để đi làm kinh doanh?
- Khổng Tử có câu “Tề gia - trị quốc - bình thiên hạ”. Người đàn ông trước hết phải lo được việc nhà mình rồi mới gánh vác được việc thiên hạ. Nhà tôi con đông, vợ lại đau ốm liên miên. Tôi không còn lựa chọn nào tốt hơn. Sự nghiệp với đàn ông rất quan trọng, nhưng trước hết phải làm người đã, để lo cho vợ con tử tế. Đóng góp của mỗi người cho xã hội chính bằng sự lương thiện của mình, của gia đình, con cháu mình. Mỗi người, có gia đình đều biết tu thân sửa mình thì xã hội chắc sẽ tốt đẹp hơn lên. Nếu tôi kinh doanh tốt thì có khi còn lợi ích cho mình và cả xã hội hơn là một anh quan chức bình bình.
Tôi xin về mở HTX nhỏ chuyên ngành xén giấy, đóng sổ sách và tổ chức cho cả đàn con vừa học vừa lao động phụ giúp mình. Tôi là người cha nghiêm khắc, yêu cầu rất cao ở con mình. Vừa phải lao động vừa phải học giỏi xuất sắc, điểm A - không có B. Cả 9 người con của tôi đều học giỏi, thông minh, đặc biệt là anh Đỗ Minh Phú. Tối tối, các con tôi mang bài ra học luôn có tôi ở bên cạnh chỉ bảo.
Năm 1964, một biến cố lớn trong đời tôi xảy ra. Vợ tôi, sau thời gian dài ốm nặng đã ra đi, để lại tôi và đàn con thơ dại, đứa lớn nhất đang học lớp 10, đứa thứ chín mới vừa lên hai!
* Điều gì đã giúp cụ đứng vững trong những ngày khó khăn ấy để làm tròn trách nhiệm “vừa làm cha vừa làm mẹ", thưa cụ?
Cụ ông Đỗ Thế Sử và cụ bà Nguyễn Kim Phương
- Tôi chỉ có ba điều để tựa vào, đó là trí tuệ, quyết tâm và đức hay lam hay làm. Tôi chịu khó học hỏi và tìm tòi sáng tạo trong công việc. Làm chủ nhiệm HTX Cơ khí Tháng Mười nhờ kiến thức tích lũy được hồi học đại học tại chức Bách khoa, chúng tôi đã sản xuất thành công gang dẻo tâm đen rất có uy tín. HTX lúc ấy có tới 200 đầu máy và 300 xã viên.
Công việc kinh doanh đã giúp tôi nuôi được cả đàn con học hành đến nơi đến chốn. Quyết tâm tạo điều kiện cho các con học tập và một lòng vì chúng, tôi đã ở vậy nuôi các con 15 năm. Chỉ đến khi con nhỏ Đỗ Anh Tú được cử đi học tại Tiệp Khắc (cũ) tôi mới tục huyền với nhà tôi - Nguyễn Kim Phương, và cùng bà điều hành doanh nghiệp đến bây giờ.
Hồi tôi bị mổ dạ dày, nghi là ung thư, tôi tập trung các con lại dặn: “Bố tham gia cách mạng, làm gì cũng hết lòng nên không có gì ân hận. Cậu út còn nhỏ nhờ các anh trông giúp…”. Cả nhà xúm vào khóc, tôi động viên “Đời người ai cũng một lần chết. Cái chính là sống cho có ích…”. Thế mà ông trời thương, không phải ung thư. Nhưng tôi vẫn phải chung sống với căn bệnh tim, sốt rét và chỉ còn 1/3 dạ dày. Ai cũng nói phải nghỉ ngơi, nhưng tôi nghĩ còn sống thì còn làm việc. Ăn gạo của nông dân, mặc áo của công nhân thì phải làm trả ơn chứ. Thế là tôi lại kinh doanh…
Chủ tịch VCCI Vũ Tiến Lộc khi trao Kỷ niệm chương “Vì sự phát triển doanh nghiệp” cho cụ Đỗ Thế Sử đã phát biểu: “Cụ Sử là một bằng chứng rằng 14 tuổi kinh doanh cũng chưa phải là sớm và 90 tuổi kinh doanh cũng chưa phải đã muộn…”. Không phải ngẫu nhiên mà cụ Sử nhận mình có “máu kinh doanh” từ trong huyết quản. Cụ kể, 14 tuổi “chạy cờ” cho mẹ nên đã biết buôn tơ với các bà ở Hàng Ngang, Hàng Đào và say mê kinh doanh từ thuở đó. Cụ tâm đắc: "Kinh tế là hạ tầng cơ sở của xã hội, là dòng máu nuôi cơ thể. Đất nước vững bền và phát triển thì phải có nền kinh tế khỏe mạnh và phát triển. Nhưng kinh doanh phải có gen và phải say mê nó. Tôi có gen ấy là được truyền từ mẹ tôi - một người đàn bà thất học nhưng thông minh vô cùng. Bà chỉ nhìn qua bản đồ của xã, huyện là nắm được hết từng thửa ruộng. Không biết chữ nhưng bà tính nhẩm nhanh như cắt và không sai bao giờ".
PV đã hỏi cụ nhớ gì nhất về người mẹ, và được nghe cả một câu chuyện thú vị ngỡ chỉ có trong tiểu thuyết:
- Mẹ tôi là con gia đình khá giả. Cha mẹ bà nhận trầu cau của một người trong xã, bà không ưng người đó và trót yêu ông chánh tổng đã có vợ. Bà bỏ nhà trốn lên Phú Thọ cấy thuê làm mướn lo đủ số tiền mang về trả lễ cho nhà trai, rồi nhất quyết lấy bố tôi. Phận làm lẽ cũng chẳng dựa gì nhiều vào chồng, bà tự tay gây dựng cơ đồ. Có chút vốn là bà mua ruộng, giao cho người cấy thuê và trả công xứng đáng, hai bên cùng có lợi. Cứ thế mà nhân lên mãi. Rồi bà mở xưởng thuê người nấu mật mía, mở lối gỗ từ Tuyên Quang, Phú Thọ, mở xưởng dệt nhuộm vải thâm…
Có trong tay 300 mẫu ruộng, xưởng vải, xưởng mật, xưởng gỗ…, vậy mà vẫn tham công tiếc việc làm quần quật như một bà lực điền chính hiệu. Tôi nhớ mãi hình ảnh của bà - vừa ăn ngô bung vừa tranh thủ xay lúa… Tôi còn biết bà có cái hòm hai đáy cao 1 thước, đáy dưới cao 40 phân chật cứng tiền Đông Dương. Bà làm giàu bằng cái đầu và tính hay lam hay làm, giúp cho bao người có công ăn việc làm. Cái giàu đĩnh đạc, đàng hoàng và chắc chắn. Cả đời tôi ngưỡng mộ và kính phục mẹ mình. Chính bà là tấm gương cho tôi theo và truyền cho tôi ý chí và nghị lực, nhất là những khi cuộc đời thử thách mình.
* Có vẻ như cụ còn giống mẹ ở chỗ nhìn đâu cũng thấy cơ hội kinh doanh?
- Điều ấy thì đúng! Khi tôi đã nghỉ hưu ở HTX rồi, một ngày ông thông gia ở Sài Gòn ra chơi kể chuyện mua cái mũ phớt đắt quá - hơn nửa chỉ vàng, tôi nghĩ ngay ở Hà Nội rẻ hơn. Thế là hai vợ chồng già “đánh” mũ từ Hà Nội vào. Sang Tiệp Khắc chơi với Anh Tú, tìm đến tận kho mua hẳn 5.000 cái về - thắng to. Đến cái năm Tú nhận bằng đỏ tiến sĩ được mời bố mẹ sang, chúng tôi ra quảng trường chơi thấy đồ pha lê đẹp quá liền mua luôn. Tối ấy ngắm nghía đến hai giờ sáng rồi quyết định "đánh" về. Tôi nhờ Tú dẫn đi mua băng giấy vệ sinh về chèn 39 kiện pha lê khiến Tú kêu trời! Bán pha lê cũng ra tiền mà băng giấy vệ sinh hồi ấy còn hiếm nên cũng là khoản thu kha khá…
Nhiều tuổi rồi nhưng nhìn thấy cơ hội làm ăn vẫn ham, không muốn dừng. 73 tuổi, tôi quyết định thành lập công ty may mặc Gamexco để sản xuất hàng xuất khẩu. Công ty có 300 công nhân ở xưởng tại Hà Nội và ở Hà Nam, Ba Vì.
* Với triết lý sống và những kinh nghiệm đã trải của mình, cụ hướng những người con vào kinh doanh như thế nào?
- Tôi cho các con tự chọn con đường đi để phát huy hết khả năng của mình. Nhưng nhìn thấy ở người nào cái gen kinh doanh trội thì hướng người đó. Thực ra những điều đó ở trong máu rồi, chỉ cần khơi lên thôi, Đỗ Minh Phú là một ví dụ.
Anh ấy là người thông minh nhất trong các con tôi. Ngày anh ấy phải lựa chọn giữa việc sang Nhật làm tiến sĩ hay chuyển hẳn sang kinh doanh, tôi có nói đại ý: “Làm khoa học cũng tốt nhưng nếu biết cách làm giàu cho mình và đất nước thì càng tốt. Nhà doanh nghiệp sẽ là một trong những trụ cột của đất nước…”. Thế là Phú quyết định rẽ sang hướng trở thành doanh nhân đúng nghĩa và có được Doji như hiện nay.
Những người con khác của tôi cũng vậy: Anh Đỗ Anh Tú là Tổng giám đốc Công ty CP Diana, anh Đỗ Quốc Bình Chủ tịch Hiệp hội taxi Hà Nội, anh Đỗ Anh Tuấn là Tổng giám đốc công ty lò hơi FTD cung cấp sản phẩm cho cả nước, chị Đỗ Kim Dung là Giám đốc Công ty sản xuất ống nhựa cho các công ty sữa, chị Đỗ Xuân Mai và chồng là điều hành công ty kinh doanh Green Global...
Tôi vẫn bảo, điều quan trọng không phải là các con làm được bao nhiêu tiền, mà là các con tạo ra bao nhiêu việc làm cho công nhân. Phải trở thành người dẫn dắt mọi người theo như bà nội các con trước đây…
* Vậy trong kinh doanh, cụ trao truyền cho con cháu của mình điều gì?
- Đó là chữ tín. Ngày trước mẹ tôi đặt mua tơ về dệt ở Hàng Ngang - Hàng Đào chỉ cần nhắn một câu là có hàng đưa về ngay, tiền trả sau. Bây giờ tôi và bạn hàng cũng vậy. Cuộn vải 150m, mét nào cũng như mét nào, 100 cuộn như một. Chưa cần ký hợp đồng chỉ cần gọi điện sang là họ thực hiện ngay.
Không ai sống được một mình, người nọ phải dựa vào người kia để cùng tồn tại. Vậy thì chữ tín quan trọng lắm. Tôi dạy con cháu chữ tín và thể hiện chữ tín với mọi người rồi để người ta giữ chữ tín như mình.
Dòng máu nhà tôi là dòng máu kinh doanh và dòng máu này được lọc bằng chữ tín. Bây giờ chữ tín còn ít lắm. Người ta lừa lọc nhau. Vì thế, các vụ vỡ nợ, lừa đảo nhan nhản khắp nơi nên càng phải đề cao chữ tín. Phải có chữ tín thật sự thì chúng ta mới có nhiều nhà tư bản lớn. Chữ tín chính là biểu hiện nhân cách của người kinh doanh.
Theo Doanh nhân Sài Gòn
